Ypykuéra arapokõindy aja umi mburuvicha, tekombo’e rérapegua, ypykuéra moakãhára ha iñangirũnguéra oñombyatýkuri ohechakuaa hag̃ua pa’i, avakuaahára avei haihára José Zanardini-pe, ojehechakuaávo avei upéicha mba’éichapa omba’apo mbarete ha oheja heta mba’e ipyporépe arandupy, ñe’ẽkuaambo’e ha avakuaahápe g̃uarã.
Upe tembiapo oñemboguatákuri Biblioteca y Archivo Central del Congreso de la Nación del Paraguay rógape, kóva ombosako’i Comisión de Pueblos Indígenas Cámara de Senadores-pegua, Centro de Estudios Antropológicos Universidad Católica Nuestra Señora de la Asunción ryepýpegua, Asociación Paraguaya de Antropología, Asociación Indigenista del Paraguay ha Academia Paraguaya de la Historia.
Jehechakuaa oñemomorãvo hembiapokue
Ko jehechakuaa aja umi tetã mburuvichakuéra omomba’eguasu pa’i Zanardini katupyrykue ha marangatureko, hembiapo pukukue ojepytaso mbareteva’ekue ohaperereka, oñangareko ha omysãi hag̃ua umi ypykupera aty, ko’ýte umi ayoreo mba’éva.
Paraguái Ñe’ẽnguéra Sambyhyhára oĩkuri pe atyhápe ambue mburuvicha ha arandupy moakãharakuéra ndive ha upépe imandu’a hese omombe’úvo peteĩ tembiasa hesegua ha upéva opavave ohecharamo.
Iñe’ẽme, imandu’a hese ndaha’éi tembikuaarekahára ha mbo’eháramo añónte, imandu’a hese mbo’eháar guasu ha angirũramo:
“Ñanemandu’a mbykymi peteĩ karai guasu rehe”, he’i ñepyrũ sãmbyhyhára, imandu’avo pa’i Zanardini oikũmby mbaretehague tapicha rekove kangykue ha mandu’apy. Omomba’eguasu hembiapokue “Los indígenas del Paraguay” ha’éva peteĩ tembiapoguasu oñeikumby hag̃ua ñane retã tekojoparaeta ha ohechakuaa avei iñe’ẽporãhaipyre ha hekomarangatu.
PÑS sãmbyhyhára imandu’a mba’éichapa ha’e oñepyrũ ojoaju hendive hembiapoita rupive, ohecha ñepyrũ guive iñaranduka ha ojojuhu peve Academia Paraguaya de la Lengua Española. He’i avei pa’i imarangatuha omboajévo pe ñe’ẽryru irundy ñe’ẽmegua ayoreo–español–portugués–guaraní digitalización, kóva ha’erupi tembiporu oipytyvõva ñe’ẽita ojekuaa ha oñeñongatu hag̃ua.
“Jaikovéramo ambue akãpýpe he’ise jaikove mbareteha”, he’i karai sãmbyhyhára, ombojoapy avei pa’i Zanardini akóinte oikoveha tembikuaarekahára, ypykuéra aty ha ñemoñare pyahu ryepýpe oikuaa pyahúva hembiapokue.
Peteĩ arapokõindy ypykuéra rehehápe
Pe Ypykuéra Aty Arapokõindy rembiapoita ryepýpe oike aty arandupy, mbo’epy ha jehekombo’e rehegua oikóva 4 jasypo guive 8 jasypo peve, ojehepyme’ẽ’ỹre mba’evete ijeikerã.
Upéichante avei, arapokõindy aja ojehechauka umi ypykuéra rembiapojegua ojehechakuaa hag̃ua Paraguái ypykuéra reko ypy.
Peteĩ legado og̃uahẽva ko’ág̃a meve
Ko jehechakuaa oñemboguapyjey Pa’i Zanardini remimo’ã ha rembiapokue, hekove pukukue omboguatava’ekue ñomongeta tekojoparaeta ndive, oñangarelo ypykuéra ñe’ẽ rehe ha kuaapy jejapyhy oñemomba’eguasukuévo umi ypykuéra aty.
Karai sãmbyhyhára omohu’ãvo iñe’ẽ:
“Avave ndahesaraimo’ãi ndehegui´pa’i José. Jajohechajey peve.
Ko atýpe opavave ogueromandu’a ha omomba’eguasu peteĩ karai ojepytaso mbareteva’ekue oñangareko hag̃ua Paraguái retã arandupy ha ñe’ẽ mba’erekopy rehe.
