Category Archives: Marandu

PÑS omomba’e Novena Sintonía de Beethoven guaraníma jepurahéi

Posted on 24/06/2026

Orquesta Sinfónica del Congreso Nacional opresentáta concierto Háa Vy’avete, ymaguaréva Novena Sinfonía Ludwig van Beethoven mba’éva oiketahápe pe Oda a la Alegría, ojepurahéiva ipukukue guarani indígenape ha oñeikumby hag̃uáicha.

Ko jehechauka oikóta araapy 12 jasypo, 20:00 aravo jave, Teatro Municipal Ignacio A. Pane rógape, táva Asunción, ojeike reietéta ha henyhẽte peve upe tenda. Ko atyguasu oikehína pe ojeheróva Temporada Oficial Internacional 2026 Orquesta Sinfónica del Congreso Nacional (OSIC) ryepýpe ha omboguata Centro Cultural de la República El Cabildo, oisãmbyhýva karai katupyry Diego Sánchez Haase.

Upe ombohapéva ñe’ẽasa partitura orquestal ha coral ojerurehaichaite ha’e Nicolás Ramírez Salaberry, ombohekóva pe integración musical ha lingüística rape oñeikotevẽva ojepurahéi hag̃ua conciértope.

Oñepyrũva’ekue 1824 arýpe, Sinfonía n.º 9 re menor, pp. 125, ojekuaáva Coral-ramo, ha’e peteĩva umi jehaipyre oñemomba’eguasuvéva arapýpe puraheirã rembiasakuépe. Iñe’ẽmondo omomba’e jeikoporã, juaju añete ha vy’apavẽ arapy tuichakue ohasáva generación ha avei tetã ambuépe, oñemopyendáva mba’e tuichávaramo opa hendápe.

Ko’ã mba’e jerére, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) omomba’e ha oipytyvõ umi tembiapo omokyre’ỹva ñe’ẽ guarani jeporu umi pa’ũ taha’e artístico ha cultural-va hekojerakuaáva arapy tuichakuépe, oykekóvo ñomongeta jepokuaa ha oikóva upe jave apytépe ñe’ẽrysýi ojeporúva puraheirãme rupive.

Ko concierto omboguata Centro Cultural de la República El Cabildo, oipytyvõva chupe Aty Unión Europea Paraguaipegua ha avei Fondo Nacional de Cultura y las Artes (FONDEC).

Pe mba’e oiko jave, OSIC ombopúta ko ojeheróva Novena Sinfonía Beethoven mba’éva, ojehecháva peteĩva umi apopyre oñemomba’evéva opaite ojejapopyréva puraheirã arapy tuichakuépe. Pe mba’e tuicha mba’evéva ko’ã mba’e apytépe ha’e pe “Oda a la Alegría” guarani ñe’ẽme, peteĩ tembiapo ohekáva ombojoaju peteĩva umi jehaipyre herakuãguasuvéva música clásica ryepýpe peteĩva umi Paraguái ñe’ẽteépe.

Ko atyguasúpe ojehecháta puraheihára ha’eñóva Alejandra Meza, avei Constanza Soledad Cepedano, Reinaldo Samaniego ha Aldo Regier, péicha avei peteĩ puraheihára aty juajupyre orekóva hetave su ahy’ógui puraheihára aty Sofía Mendoza, Instituto Municipal de Arte (IMA)-gua, Instituto Superior de Bellas Artes, Licenciatura en Música FADA-UNA ha Mbo’ehao Herminio Giménez táva Itá-pegua.

Ko tembiapo omoheñói kuri Fernando Robles ha opropone ombojoajúvo guarani ñe’ẽ peteĩ apopyre ijoha’ỹva música clásica arapyguáva rehegua ndive. Pe Oda a la Alegría ñemoñe’ẽasa mbya guaraníme ha guarani ñeikumbývape omboguata antropólogo Cristóbal Ortiz (+), Robles ndive, oñemopyendáva jehaipyre alemán ñe’ẽme ijypykuéva ohaiva’ekue Friedrich Schiller.

Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha omomba’e ko’ãichagua tembiapokue kuaapy rehegua ohechaukáva añetehápe guarani ñe’ẽ jeporu okakuaaha mbeguekatúpe opa hendápe ha omombarete haperã mba’e ñemoheñoirãme, je’epy iporãva ha tetã Paraguái mba’e teévaramo.

PÑS omoherakuãma AranduPy 2026 mbojopoirã

Posted on 24/06/2026

Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) omboguata uã ko araapy 12 jasypópe AranduPy – Premio a la Mejor Investigación Lingüística del Año, ary 2026 rehegua, mba’e oñeha’ãtava oykeko, omoakãrapu’ã ha omoherakuã kuaapy pyahu Paraguái ñe’ẽita rehegua.

Ko presentación ojejapo 10:00 aravo jave Secretaría Nacional de Deportes, salón multiúsope, tavaguasu Asunción-pe, ha ombyaty mburuvichakuéra, taperekahára, mbo’eharavusu ha tembikuaa ha kuapy rerapegua.
Pe atyguasu oiko aja oñepresenta avei aranduka AranduPy 2025 rehegua, mba’e ogueroikéva umi artículo mbojopoi ha jehechakuaapyre ary ohasaramovapegua, omopyenda mbaretéva kuaapy pyahu tetã ñe’ẽita rehegua.

Ojejapoháicha ary ahasaramóvape, ko mbojopoirã ome’ẽta G. 10.000.000 osẽva peteĩhápe ha mokõihapeguápe G. 5.000.000, avei certificado jehechakuaaverã ha osẽta arandukápe oganáva ha umi ojeporavóva upevarã.

Ko ñehenói oñembosako’i taperekaharakuéra opáichagua ha tapichakuéra omoguahẽséva artículo científico —taha’e guarani ha/térã castellano ñe’ẽme— oñe’ẽkuaáva oimeraẽ mba’e ojokupytýva Paraguái ñe’ẽnguéra tee rehe, umi 19 ypykuéra ñe’ẽ, pytagua ñe’ẽ orekóva tekoha oñe’ẽva iñe’ẽ tee ko tetãme térã legua de seña paraguaya poruhára.
Umi tekotevẽ ha ojejeruréva ko 2026 arypegua ejuhúta PÑS ñanduti roguépe www.spl.gov.py, hákatu umi artículo científico emog̃uahẽta katuete ñanduti veve rupive dgil@spl.gov.py arapokõi 25 jaseporundy 2026 peve.
Mbojopói AranduPy rupive, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha omoañete jey jey icompromíso omombareteve hag̃ua jeporeka ñe’ẽita rehegua, ha’éva peteĩ tendaguasu tuicha añetéva oñemoheñói hag̃ua mba’ekuaa ipyahúva ha oñemongakuaa hag̃ua política pública hembipotápe ogarantisátava upe derécho lingüístico opavavete Paraguái retãyguápe.

Procuraduría General de la República omoñepyrũ guarani jeporu memerã PÑS oykekóva

Posted on 24/06/2026

Pe Léi P^y 4251/10 “Ñe’ẽnguéra Rehegua” ñemboguata ryepýpe, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) ome’ẽ moñe’ẽasa guaraníme ojapova’ekue taha’e tembipota, tembiecha, mba’éichapa ojehacha meméta tembiapo ha mba’eporã Procuraduría General de la República rehegua.

Ko kuatia ombosako’i Dirección General de Planificación Lingüística mba’apoharaita, kóva oike umi mba’e ikatúva omombareteve tetã ñe’ẽkói ha omokyre’ỹtava guarani ñe’ẽ jeporu temimoĩmbýpe.

Mba’apohára PÑS-pegua apytépe oĩkuri Planificación Lingüística myakãhára, Alcibiades Brítez, ha avei omotenondéva Departamento de Promoción y Protección de la Diversidad Lingüística, Esmilse Ramírez, ome’ẽkuri ko kuatia temimoĩmbypegua.

Ko aty oiko aja, mokõivéva temimoĩmby rembijokuái oñomongetákuri mba’eichaitépa oku’e ha mba’éichapa avei omba’apokuaa oñondive ko Léi Ñe’ẽnguera Rehegua ñemombareteverã ha péicha toñemotenonde guarani ñe’ẽ jeporu memerã temimoĩmbykuérape.

Estudios Lingüísticos PÑS-pegua motenondehára odefende tesis de maestría Ñe’ẽ Guaraní rehegua

Posted on 24/06/2026

Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) ogueromandu’a omyakãva Departamento de Estudios Lingüísticos, Dirección General de Investigación Lingüística-pegua, Christian Raúl Ojeda Ferreira, odefendégui tesis de maestría hérava “Ñe’ẽkõi Jeporu Loma Grande

Tavaópe, ary 2025”, Maestría en Lengua y Cultura Guaraní, Ateneo de Lengua y

Cultura Guaraní, Fernando de la Mora tavapegua.

Ko tembiapo jeporeka rehegua ohesa’ỹijo mba’éichapa ojeporu ñe’ẽkõi Loma Grande távape, omopyendáva mba’e iporãva sociolingüístico guarani rehegua ha mba’etépa oikóva ko’ág̃aite.

PÑS omomba’e guasu tuicha mba’eha ñembokatupyry añete ñe’ẽ rehegua ha jeporeka kuaapygua oñemombareteve hag̃ua política lengüística pública ha omoherakuã hag̃ua guarani ñe’ẽ tetã Paraguáipe.

Ojejapóta peteĩha corpus histórico del español paraguayo

Posted on 24/06/2026

Ko apopyrã iporã añetéva ojeheróva peteĩha “Corpus Histórico del Español Paraguayo” omotenonde Paraguái Ñe’ẽeguéra Sãmbyhyha (PÑS), pe Dirección General de Investigación Lingüística guive, filólogo España-gua José Luis Ramírez Luengo, ha lexicógrafa Paraguaigua Estela Peralta.

Peteĩhapeguáramo, ko corpus ogueroikéta kuatiaita jehaipyre siglo XVIII-peguare, ombohapétava estudio lingüístico castellano ñe’ẽ rehegua ojeporúva Paraguái provínciape uperõguare. Oñemohu’ã rire, ko tembiporu ojeporukuaáta ñanduti rupive reite, avei oikéta ambue corpus oĩva pytagua retãme España ñe’ẽ ymaguare reheguáva.

Ko arapo jave, umi omba’apótava ko apopyrã ryepýpe oñembyaty ñanduti rupive ombohape hag̃ua mba’éichapa oguatáta ko tembiapo tuichaitéva. Ko aty ñemba’aporã omyakãkuri PÑS sãmbyhyharavoi, karai Javier Viveros.

Kuatiañe’ẽ herakuã porãva Inglaterra-ygua oñomongeta PÑS Moakãharapavẽ ndive

Posted on 24/06/2026

Moakãharapavẽ Ñe’ẽ Rapereka Moakãhapavẽ, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sambyhyha pegua, Arnaldo Casco Villalba-pe, oñeñe’ẽporandúkuri arapoteĩme kuatiañe’ẽ herakuã porãva Inglaterra-ygua The Economist rupive, upépe oñe’ẽkuri Paraguay rembiasakue tee rehe ñe’ẽ Guaraní ñeñongatu ha ñemotenonde rehegua, ha avei ko’ág̃arupi ojehúvare ha umi apañuái oúva ko ñe’ẽme rehegua.

Pe maranduhára Inglaterra-ygua Alessandro Ford ou tetãme oñemongeta hag̃ua ko’ã mba’ére guarani rembiasa ramovére, umi tembiapo ojejapóva oñemyasãi porãve hag̃ua, umi apañuái oĩva gueteri ha umi mba’e ambue tetãnguéra ikatúva oikuaa oñeñongatuporãve hag̃ua ko ñe’ẽre. 

PÑS ome’ẽ heta aranduka Tetã Aranduka renda guasúpe

Posted on 24/06/2026

Ko ára guive, Paraguái Retã Aranduka renda guasu oguereko mbohapypa rupi kuatiañe’ẽ ojapo ha omoherakuãva’ekue Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS), ñane ñe’ẽnguéra opaichagua ha iporãitereívare. PÑS rérape, moakãharapavẽ Ñe’ẽ Rapereka Moakãhapavẽmegua, Arnaldo Casco Villalba, ome’ẽ umi aranduka, ha upe atýpe oĩkuri avei Arandupy Motenondehára, Adriana Ortiz; Aranduka renda  Moakãhára, Marco Augusto Ferreira; ha Estela Francescheli, opaichagua tekopy rehegua Moakãharapavẽ, Derécho ha Arandupy Opáichagua Ñe’ẽnguéra derécho rehegua Moakãhára Arandupy Sãmbyhyhapegua.

Umi aranduka oñeme’ẽva’ekue apytépe oĩ ñe’easa guaraníme ñe’ẽporãhaipyre ko’ápegua ha yvóragua, ñe’ẽkuaaty jehapykuereko umi ñe’ẽ oñeñe’ẽvare tetãme, ñe’ẽ ypykuéra kuatiápe ñongatu, ha tekorã mokõi ñe’ẽme, ambue apytépe.

Representantes de Ñachec Cultural visitaron la SPL

Posted on 24/06/2026

Representantes del Centro Cultural Ñachec Cultural realizaron una visita oficial al ministro de la Secretaría de Políticas Lingüísticas (SPL), Javier Viveros, con el objetivo de presentar su labor y solicitar apoyo para la realización de una conferencia en la ciudad.

Durante el encuentro también estuvo presente el director de Investigación Lingüística de la SPL, Arnaldo Casco Villalba, quien acompañó la reunión en la que se abordaron iniciativas vinculadas a la promoción y fortalecimiento del idioma guaraní.

El Centro Cultural Ñachec Cultural desarrolla diversas disciplinas culturales y educativas, entre las que destaca el Taller de Guaraní, a cargo del Mbo’ehára Félix Fernández, reconocido estudioso de la lengua. El espacio se ha consolidado como un punto de encuentro para el aprendizaje del guaraní, promoviendo la participación de la comunidad y la valoración del patrimonio lingüístico.

PÑS oho CONALIB atyhápe ha oñemotenonde Aranduka Aponde’a 2026 megua

Posted on 24/06/2026

Paraguái Ñ’ẽnguéra Sãmbyhuha (PÑS), omoirũ hekombo’ehára tee rupive Consejo Nacional de la Lectura y el Libro (CONALIB) aty, Arnaldo Casco Villalba, moakãharapavẽ Ñe’ẽ Rapereka Moakãhapavẽmegua, oĩkuri kuehe CONALIB atýpe ojejapóva Tetã Arandukakoty Paraguáipeguápe.

Aty aja, oñehesa’ỹijo Tetã Aponde’a Aranduka rehegua 2026-me ha oñemohenda umi tembiaporã ojejapótava ko aponde’a guýpe, oñembombarete hag̃ua umi aporeko oñemokyre’ỹ hag̃ua ñemoñe’ẽ ha aranduka jeporu.

Oñeñe’ẽ avei umi tembiapo pytyvõrã oñemongyre’ỹ hag̃ua ñemoñe’ẽ, ha avei mba’éichapa oñeme’ẽta umi viru oñeha’ãva’erã opaichagua aty oñembojoajúva ko tembiapo ryepýpe.

CONALIB oñemoheñóikuri Léi N° 7140/23 Ñemoñe’ẽ ha Aranduka Ñemombarete reheguáre ha hembiaporã ha’e ojapo ha omohenda Tetã Rekovore Aranduka ha Ñemoñe’ẽ Ñemombareterã. 

Ypykuéra arapokõindy ryepýpe ojehechakuaa José Zanardini rembiapo hekove aja

Posted on 24/06/2026

Ypykuéra arapokõindy aja umi mburuvicha, tekombo’e rérapegua, ypykuéra moakãhára ha iñangirũnguéra oñombyatýkuri ohechakuaa hag̃ua pa’i, avakuaahára avei haihára José Zanardini-pe, ojehechakuaávo avei upéicha mba’éichapa omba’apo mbarete ha oheja heta mba’e ipyporépe arandupy, ñe’ẽkuaambo’e ha avakuaahápe g̃uarã.

Upe tembiapo oñemboguatákuri Biblioteca y Archivo Central del Congreso de la Nación del Paraguay rógape, kóva ombosako’i Comisión de Pueblos Indígenas Cámara de Senadores-pegua, Centro de Estudios Antropológicos Universidad Católica Nuestra Señora de la Asunción ryepýpegua, Asociación Paraguaya de Antropología, Asociación Indigenista del Paraguay ha Academia Paraguaya de la Historia.

Jehechakuaa oñemomorãvo hembiapokue 

Ko jehechakuaa aja umi tetã mburuvichakuéra omomba’eguasu pa’i Zanardini katupyrykue ha marangatureko, hembiapo pukukue ojepytaso mbareteva’ekue  ohaperereka, oñangareko ha omysãi hag̃ua umi ypykupera aty, ko’ýte umi ayoreo mba’éva.

Paraguái Ñe’ẽnguéra Sambyhyhára oĩkuri pe atyhápe ambue mburuvicha ha arandupy moakãharakuéra ndive ha upépe imandu’a hese omombe’úvo peteĩ tembiasa hesegua ha upéva opavave ohecharamo.

Iñe’ẽme, imandu’a hese ndaha’éi tembikuaarekahára ha mbo’eháramo añónte, imandu’a hese mbo’eháar guasu ha angirũramo:

“Ñanemandu’a mbykymi peteĩ karai guasu rehe”, he’i ñepyrũ sãmbyhyhára, imandu’avo pa’i Zanardini oikũmby mbaretehague tapicha rekove kangykue ha mandu’apy.  Omomba’eguasu hembiapokue “Los indígenas del Paraguay” ha’éva peteĩ tembiapoguasu oñeikumby hag̃ua ñane retã tekojoparaeta ha ohechakuaa avei iñe’ẽporãhaipyre ha hekomarangatu.

PÑS sãmbyhyhára imandu’a mba’éichapa ha’e oñepyrũ ojoaju hendive hembiapoita rupive, ohecha ñepyrũ guive iñaranduka ha ojojuhu peve Academia Paraguaya de la Lengua Española. He’i avei pa’i imarangatuha omboajévo pe ñe’ẽryru irundy ñe’ẽmegua ayoreo–español–portugués–guaraní digitalización, kóva ha’erupi tembiporu oipytyvõva ñe’ẽita ojekuaa ha oñeñongatu hag̃ua.

“Jaikovéramo ambue akãpýpe he’ise jaikove mbareteha”, he’i karai sãmbyhyhára, ombojoapy avei pa’i Zanardini akóinte oikoveha tembikuaarekahára, ypykuéra aty ha ñemoñare pyahu ryepýpe oikuaa pyahúva hembiapokue.

Peteĩ arapokõindy ypykuéra rehehápe 

Pe Ypykuéra Aty Arapokõindy rembiapoita ryepýpe oike aty arandupy, mbo’epy ha jehekombo’e rehegua oikóva 4 jasypo guive 8 jasypo peve, ojehepyme’ẽ’ỹre mba’evete ijeikerã.

Upéichante avei, arapokõindy aja ojehechauka umi ypykuéra rembiapojegua ojehechakuaa hag̃ua Paraguái ypykuéra reko ypy.

Peteĩ legado og̃uahẽva ko’ág̃a meve

Ko jehechakuaa oñemboguapyjey Pa’i Zanardini remimo’ã ha rembiapokue, hekove pukukue omboguatava’ekue ñomongeta tekojoparaeta ndive, oñangarelo ypykuéra ñe’ẽ rehe ha kuaapy jejapyhy oñemomba’eguasukuévo umi ypykuéra aty.

Karai sãmbyhyhára omohu’ãvo iñe’ẽ:

“Avave ndahesaraimo’ãi ndehegui´pa’i José. Jajohechajey peve.

Ko atýpe opavave ogueromandu’a ha omomba’eguasu peteĩ karai ojepytaso mbareteva’ekue  oñangareko hag̃ua Paraguái retã arandupy ha ñe’ẽ mba’erekopy rehe.