Category Archives: Marandu

Peteĩ mitãrusu’aty Tarumandymi atygua, oĩva Luque táva, Central tavusupegua ohókuri Ypetĩ Nara’i aty rendápe,  Abai táva, opytáva Caazapá tavusúpe, ojeroike hag̃ua tembiasa ñe’ẽ ha arandupýpe. Ko’ã mitãrusu ohasa aremíta ko tekoha pyahúpe ko’ápe oikove mbaretégui ñe’ẽ “Ayvu tee” ha umi Mbya Guarani jepokuaa ha arandupy.

Ko tembiapo oñemongu’e porãve hag̃ua, líder Benito Gauto, Tarumandymi atygua ojerure Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyhápe ñepytyvõ oheka hag̃ua chupekuéra kochõ oikotevẽva umi mitãrusu oñembokatupyrýtava Caazapá-pe. Ypykuéra Ñe’ẽ Ñeñongatu ha Ñemyasãi Moakãhapavẽ PÑS pegua omog̃uahẽ chupekuéra umi kochõ ha frasáda Secretaría de Emergencia Nacional (SEN) ome’ẽva’ekue PÑS-pe Ñoñe’ẽme’ẽ Ñopytyvõrã omboheraguapyva’ekue oñondive ryepýpe.

Ko tembiapojoaju PÑS ha SEN ndivegua oñemombaretese Mbya Guarani ñe’ẽ ha arandupy peteĩ tekove’aty ojehe’áva tavaygua jepokuaa rehe ha upévare oikotevẽvéva tembiapoita omopyenda mbaretevétava hekotee, iñe’ẽ ha ypykuéra  jepokuaa ha jeroviapy.

Filadelfia távape oñembyatýkuri Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha rérape isãmbyhyhára karai Javier Viveros ha Matias Medina, Ypykuéra Ñe’ẽ Ñemyasãi ha Jekuaauka Mbohapehára, umi tapicha katupyry ñe’ẽmegua ndive, Amadeus Benz ha Celeste Escobar oñemongeta hag̃ua mba’éichapa oku’e oúvo umi pueblo Qom rembiasa ñe’ẽasa.

Ko ñe’ẽasa ojapo oúvo peteĩ aty oĩhápe Qom ñe’ẽ puruhára, omyakãva karai Benz PÑS ñepytyvõme.

Ko tembiapo oñemboguata ojejúvo PÑS rembiapoita ohekáva ko’ã ypykuéra ñe’ẽ toñemyasãi, toñeñongatu ha toñemombaretejey, Decenio Internacional de Lenguas Indígenas (DILI) ha PÑS rembipota ryepýpe.

Oñembyatýkuri Mariscal Estigarribia-pe kuñakarai Piedad Toro, lideresa Santa Teresita  atypegua, pueblo guarani rehegua ha Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyhára,  karai Javier Viveros, avei Ypykuéra Ñe’ẽ Ñeñongatu ha Ñemyasãi Moakãharapavẽ, Rossana Bogado de Orué, oñemongeta hag̃ua mba’éichapa oguata oúvo pe documental apo, ohechaukatavahína umi mba’eporãita taha’e arandupy ha ñe’ẽ rehegua oguerekóva ko’ã atypegua, upéva ha’e ARETE GUASU 2024.

Upe tembiporupyahu ñemohu’ã oykeko mbarete UNESCO – Uruguay rembiaporenda, ñepyrũmbýpe oipytyvõ mbarete avei Ministerio de Tecnologías de la Información y Comunicación, Instituto Nacional del Audiovisual Paraguayo, ha ambue temimoĩmby oipytyvõ mbareteva’ekue avei ko documental aporãme.

Ko tembiapo oñemboguata Decenio Internacional de las Lenguas Indígenas (DILI) ryepýpe, kóva ha’ehína tembiapoguasu oñemboguatáva arapýre oñeñangareko ha oñemombaretejey hag̃ua umi ypykuéra ñe’ẽ oguepotámava, oñemokyre’ỹvo ijeporu ha iñemyasãi opaite henda rupi.

Decenio Internacional de las Lenguas Indígenas (DILI) ryepýpe oñembyatýkuri Pueblo Guarani rerapegua ha Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha  mburuvichakuéra. Ko aty oiko oĩ rupi apopyrã ha’evéva “Bartomeu Meliá jeiporavo: Mi Lengua, Mi Orgullo, Mi Identidad” ryepýpe, oñemboguatáva oñemombarete ha oñemongovejey hag̃ua Guarani ñe’ẽ, heñói ypýva Chákope ha oĩva ypykuéra ñe’ẽaty ryepýpe, iñambuéva upe guarani ñande jaiporúvagui, ha’evahína Paraguái ñe’ẽ tee.

Ko aty aja, PÑS omog̃uahẽ marandu ñe’ẽ jeporu rehegua ha lingüísta Celeste Escobar katu ombohape avei ichupekuéra hembiasa ha hembiapo rupive, oipytyvõkuaátava ojeguerojera hag̃ua peteĩ ñe’ẽryru guarani ñe’ẽ rehegua, pueblo guaranímegua. Ko apopyrã oñemboguatase ikatu hag̃uáicha oñeñangareko umi ypykuéra mba’erekopy arandupy ha ñe’ẽ rehegua.

Ko atýpe oĩkuri PÑS sãmbyhyhára, Javier Viveros, ha Ypykuéra Ñe’ẽ Ñeñongatu ha Ñemyasãi Moakãharapavẽ, Rossana Bogado de Orué. Mokõivéva omomba’eguasu ko apopyrã oipytyvõta rupi guarani ñe’ẽ oñemoherakuã hag̃ua opaite hendápe.

Tembiapoguasu DILI ryepýpe, ko apopyrã tuichamba’e oipytyvõta rupi oñeñangarekove ha oñemyasãĩ hag̃ua ypykuéra ñe’ẽ Paraguaipegua. Ko ñe’ẽryru apo rupive tuicha oñeipytyvõta ko guaraní ñe’ẽ oñemomba’eguasuve hag̃ua ha avei ojeporu katui hag̃ua.

Ramoite ohasa, lingüista Verena Regehr oñembyatyhague Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha mburuvichakuéra ndive oñemongeta hag̃ua mba’éichapa ikatu omba’apo oñeñangareko ha oñemyasãi hag̃ua ypykuéra ñe’ẽ Paraguái retãme oĩva. Ko atýpe oĩkuri PÑS sãmbyhyhára, karai Javier Viveros, Ypykuéra Ñe’ẽ Ñeñongatu ha Ñemyasãi Moakãharapavẽ, Rossana Bogado de Orué, ha lingüista Celeste Escobar.

Ñembyaty aja, Regehr ohechauka hembiapoita omboguatava’ekue ypykuéra ñe’ẽ rehehápe, omokyre’ỹ ha omombaretévo kóicha ñomongeta ko’ã ñe’ẽ rekoguata rehegua. PÑS mburuvichakuéra omoañete jey iñe’ẽme’ẽ ypykuéra ñe’ẽ ñepytyvõrã, ko’ã ñe’ẽ tuichamba’égui ojehechauka hag̃ua ko’ã tekove’aty arandupy ha mba’erekopy.

Ko tembiapo oñemboguata Decenio Internacional de las Lenguas Indígenas ryepýpe, omokyre’ỹva ko’ã ñe’ẽ ñemombarete opaite hendápe ha opaite mba’erã.

Ojehechauka ha ojeikuaauka hag̃ua ypykuéra ñ’ẽ mba’eporãita ha hekove ko’ág̃agua, karaiguasu Javier Viveros, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyhára oĩkuri tembiapochaukaha hérava “Jahecha. Vida contemporánea del Pueblo Paĩ Tavyterã.” ñepyrũmbýpe. Kóva oikókuri Okarusu de la Democracia-pe.

Ko tembiapochauka ombosako’íkuri Oficina del Coordinador Residente de las Naciones Unidas oĩva Paraguáipe, atykuéra Paï Reta Joaju ha Paï Jopotyra, ha Grupo de Estudios Ancestrales Áry Ojeasojavo ñepytyvõme, ko’ãva hi’aréta upépe jasyporundy 2024 peve.

Ko tembiapochaukápe ojejuhúta heta ta’ãnga oñeguenohẽva’ekue Paĩ Tavyterã atyguápe ha ohechaukáva avei hekove ko’ẽ ko’ẽregua. oikuave’ẽvo   mayma oúvape hekopy ha ijepokuaa recharamomby.

Ko tembiapo oike umi tembiapoita oñembosako’iva Ypykuéra Jasy 2024 ryepýpe, ko tembiapoguasu rupive ojehechakuaa ha oñemomba’eguasuse umi ypykuéra Paraguaipegua tekopy ohejáva ha omog̃uahẽva ñandéve.

Decenio Internacional de las Lenguas Indígenas (DILI) ryepýpe, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) og̃uahẽkuri puhoe KEREYMA rógape, opytáva tekoveaty Santa Teresita-pe, guarani atyguáva. Ko ñembyatypýpe oñeñemongeta heta apopyrã rehe ohekáva ypykuéra ñe’ẽ toñeñangareko ha toñemyasãive, avei oñeñe’ẽ Comisión Nacional de Telecomunicaciones (CONATEL) rembiapoukapy, oñemboguatáva ojejúvo oñemombareteve hag̃ua umi ypykuéra puhoe, mayma tekoveaty ha PÑS ñepytyvõme.

Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) oĩkuri V Congreso de Literatura Paraguaya-pe, oikova’ekue Facultad de Filosofía, Universidad Nacional del Este–pegua rógape. Ko amandajépe oĩ ñe’ẽ myasãiháramo Arnaldo Casco Villalba, Ñe’ẽnguéra Rapereka Moakãharapavẽ, PÑS ryepypegua, ha’e oñe’ẽkuri “Pasado y Presente de la Literatura Guaraní” rehe. Oñe’ẽ aja imandu’a mba’e mba’épa oguereko pe ñe’ẽporãhaipyre corpus, ojehaíva guarani ñe’ẽitápe, omomba’eguasúvo iñambueha ambue jehaipýgui omopyendágui guarani ñe’ẽporãhaipyre tee.

Casco Villalba imandu’a Tadeo Zarratea rehe, he’iva’ekue kóvante ha’ehague ñe’ẽ oguerojeráva peteĩ ñe’ẽporãhaipyre hekopeguáva. Oñe’ẽnguévo, mba’eichapa ohasa rire mokõi sa ary ñe’ẽpoty ojehechaha ha irundypa ary ñoha’ãnga oĩha guaraníme, tetãyguára paraguaigua oñãkãrapu’ã ohóvo yvyty pyahu gotyo: mombe’upy rehegua guaraníme.

Decenio Internacional de las Lenguas Indígenas (DILI) ryepýpe, Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) og̃uahẽkuri puhoe KEREYMA rógape, opytáva tekoveaty Santa Teresita-pe, guarani atyguáva. Ko ñembyatypýpe oñeñemongeta heta apopyrã rehe ohekáva ypykuéra ñe’ẽ toñeñangareko ha toñemyasãive, avei oñeñe’ẽ Comisión Nacional de Telecomunicaciones (CONATEL) rembiapoukapy, oñemboguatáva ojejúvo oñemombareteve hag̃ua umi ypykuéra puhoe, mayma tekoveaty ha PÑS ñepytyvõme.

Upépe, PÑS rérape oĩkuri isãmbyhyhára Javier Viveros ha omoirũ ichupe kuñakarai Rossana Bogado de Orué, Ypykuéra Ñe’ẽ Ñeñongatu ha Ñemyasãi Moakãharapavẽ, oñembyatyva’ekue María Concepción Flores ndive, ha’eva puhoe moakãhára. Ko aty aja oñeñe’ẽ umi tembiapo oipytyvõtava oñembohasa ha oñemombarete hag̃ua ypykuéra ñe’ẽ umi puhoe ypykuéra rehegua rupive, techapyrãrõ oĩva puhoe KEREYMA, oĩva marandurendáramo oipytyvõ mbaretéva guarani aty ñe’ẽ ha arandupy oñemyasãi ha oñemombarete hag̃ua.

Paraguái Ñe’ẽnguéra Sãmbyhyha (PÑS) ohechauka ojepytaso mbareteha guarani ñe’ẽ ñemyasãi ha ñangareko rehe, oykeko kyre’ỹvo Congreso de Literatura Paraguaya, po (5) aryháma ojejapóva. Ko amandajépe oĩta Arnaldo Casco Villalba, Ñe’ẽnguéra Rapereka Moakãharapavẽ, oñe’ẽtava «Pasado y Presente de la literatura guaraní» rehe.

Ko ñe’ẽarandu oikóta ág̃a ararundy 07 jasypoapy, 18:30 aravo jave, kotyvusu Ñasaindy, Facultad de Filosofía, Universidad Nacional del Este-peguápe. PÑS guive, roipepirũ opaite tapicha omba’apóva tekombo’e rehe ha mayma ousévape omoirũ hag̃ua ko aty porãite kuaapyverã rekávo.